🧠 แบบทดสอบความรู้คริปโต

21 ล้าน

เพดานอยู่ที่ 21 ล้าน BTC เขียนไว้ในกฎของโปรแกรมตั้งแต่ต้น และเป็นเหตุผลหลักที่คนเรียกว่าเป็นสินทรัพย์ที่หายาก เพราะไม่มีใครสั่งพิมพ์เพิ่มได้

100,000,000

1 BTC = 100,000,000 sats หรือหนึ่งร้อยล้านซาโตชิ แปลว่าไม่จำเป็นต้องซื้อทั้งเหรียญ จะซื้อหลักร้อยบาทก็ได้

ซาโตชิ นากาโมโตะ ซึ่งเป็นนามแฝง ยังไม่รู้ตัวจริง

ผู้สร้างใช้ชื่อ Satoshi Nakamoto เผยแพร่เอกสารในปี 2551 แล้วหายไปในปี 2554 จนถึงวันนี้ยังไม่มีใครพิสูจน์ได้ว่าเป็นใคร และเหรียญในกระเป๋าชุดแรกก็ไม่เคยถูกขยับ

10 นาที

เครือข่ายตั้งเป้าให้บล็อกออกเฉลี่ยทุก 10 นาที ถ้าออกเร็วหรือช้ากว่านั้น ระบบจะปรับความยากในการขุดให้กลับมาใกล้ 10 นาทีเอง

ทุก 4 ปี

Halving คือการลดรางวัลที่นักขุดได้ลงครึ่งหนึ่ง เกิดทุก 210,000 บล็อก ซึ่งตกราว 4 ปีครั้ง เป็นกลไกที่ทำให้เหรียญใหม่ออกสู่ตลาดช้าลงเรื่อยๆ

กุญแจลับที่ใช้เซ็นอนุมัติการโอน ใครถือคือเจ้าของเหรียญ

Private key คือสิ่งเดียวที่พิสูจน์ความเป็นเจ้าของ ใครก็ตามที่รู้ค่านี้ย้ายเหรียญออกได้ทันทีโดยไม่ต้องรู้อย่างอื่นเลย จึงห้ามถ่ายรูป ห้ามพิมพ์ลงมือถือ และห้ามบอกใครเด็ดขาด

ถ้าไม่ได้ถือกุญแจเอง เท่ากับฝากความเสี่ยงไว้กับคนอื่น

เหรียญที่ทิ้งไว้บนกระดานเทรดอยู่ในความดูแลของกระดาน ไม่ใช่ของเรา ถ้ากระดานล้มหรือถูกแฮก เราเป็นเพียงเจ้าหนี้รายหนึ่ง กรณี FTX ปี 2565 เป็นตัวอย่างที่ชัดที่สุด

ออกแบบให้ราคาคงที่ โดยตรึงมูลค่าไว้กับสินทรัพย์อื่น เช่น ดอลลาร์

Stablecoin พยายามรักษามูลค่าให้เท่ากับสินทรัพย์อ้างอิง ส่วนใหญ่คือดอลลาร์สหรัฐ คนใช้เป็นที่พักเงินระหว่างเทรด แต่ก็ยังมีความเสี่ยงจากผู้ออกเหรียญเอง ไม่ใช่ว่าปลอดภัยเสมอไป

นักขุดที่ยืนยันธุรกรรมนั้นลงบล็อก

นักขุดเป็นคนเลือกว่าจะหยิบธุรกรรมไหนใส่บล็อก จึงมักหยิบอันที่ให้ค่าธรรมเนียมสูงก่อน ช่วงที่คนโอนกันเยอะ ค่าธรรมเนียมจึงแพงขึ้นตามการแย่งกัน

ทำอะไรไม่ได้ ธุรกรรมที่ยืนยันแล้วย้อนกลับไม่ได้

ธุรกรรมที่เข้าบล็อกแล้วถือว่าจบ ไม่มีตัวกลางที่มีอำนาจย้อนคืน ทางเดียวคือหวังว่าผู้รับจะยอมโอนกลับ นี่คือเหตุผลที่ควรทดลองโอนยอดน้อยๆ ก่อนทุกครั้ง

ใช้กู้กระเป๋าคืนทั้งใบเมื่อเครื่องหาย

Seed phrase สร้างกุญแจทั้งหมดในกระเป๋าขึ้นมาใหม่ได้ ใครได้ไปก็เอาเหรียญไปได้ทั้งใบ จึงควรเขียนลงกระดาษเก็บออฟไลน์ ไม่ถ่ายรูป ไม่เก็บในแชท และไม่กรอกในเว็บใดๆ ทั้งสิ้น

เหรียญคริปโตอื่นๆ ที่ไม่ใช่ Bitcoin

Altcoin ย่อมาจาก alternative coin ใช้เรียกรวมทุกเหรียญที่ไม่ใช่ Bitcoin ไม่ได้บอกว่าดีหรือแย่ เป็นแค่คำจัดกลุ่ม

เป็นบัญชีสาธารณะที่ใครก็เปิดดูย้อนหลังได้ทุกธุรกรรม

ทุกธุรกรรมตั้งแต่บล็อกแรกเปิดให้ตรวจสอบได้ทั้งหมด สิ่งที่ไม่เปิดเผยคือชื่อจริงของเจ้าของที่อยู่ ไม่ใช่ตัวรายการ

ถือเป็นเงินได้ที่ต้องนำไปยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

กรมสรรพากรถือว่ากำไรจากคริปโตเป็นเงินได้พึงประเมินที่ต้องนำไปยื่น ควรเก็บหลักฐานต้นทุนและรายการซื้อขายไว้ให้ครบ รายละเอียดขึ้นกับกรณี ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี

การันตีผลตอบแทน 10% ต่อเดือน ไม่มีความเสี่ยง

ไม่มีการลงทุนใดให้ผลตอบแทนสูงโดยไม่มีความเสี่ยง คำว่าการันตีบวกตัวเลขสวยๆ เป็นสัญญาณของแชร์ลูกโซ่ที่พบบ่อยที่สุด และมักจบด้วยการปิดหนีเมื่อเงินใหม่ไหลเข้าไม่ทัน

ที่พักของธุรกรรมที่ส่งเข้าเครือข่ายแล้วแต่ยังไม่ถูกใส่ลงบล็อก

ธุรกรรมที่ยังไม่ได้รับการยืนยันจะรออยู่ใน mempool ถ้าคนโอนเยอะจนคิวยาว ค่าธรรมเนียมจะถูกดันขึ้นเพราะทุกคนแย่งกันเข้าบล็อกก่อน

จำนวนซาโตชิที่จ่ายต่อขนาดข้อมูลของธุรกรรม

ค่าธรรมเนียม Bitcoin คิดตามขนาดข้อมูล ไม่ใช่ตามจำนวนเงินที่โอน โอน 10 บาทกับโอน 10 ล้านบาทจ่ายเท่ากันได้ถ้าธุรกรรมขนาดเท่ากัน

2,016 บล็อก

ทุก 2,016 บล็อก หรือราวสองสัปดาห์ ระบบจะดูว่าที่ผ่านมาบล็อกออกเร็วหรือช้ากว่า 10 นาที แล้วปรับความยากให้กลับเข้าเป้า ส่วน 210,000 บล็อกคือรอบของ halving คนละตัวกัน

3.125 BTC

รางวัลเริ่มที่ 50 BTC ในปี 2552 แล้วลดครึ่งมาเรื่อยๆ ปัจจุบันอยู่ที่ 3.125 BTC ต่อบล็อก และจะลดเหลือครึ่งหนึ่งอีกครั้งในราวปี 2571

PoW ใช้พลังประมวลผลแข่งกัน ส่วน PoS ใช้การวางเหรียญค้ำเพื่อได้สิทธิ์ยืนยัน

Bitcoin ใช้ PoW คือใช้ไฟฟ้าและเครื่องแข่งกันหาคำตอบ ส่วน Ethereum เปลี่ยนมาใช้ PoS ในปี 2565 ซึ่งให้ผู้ที่วางเหรียญค้ำเป็นผู้ยืนยันแทน จึงกินไฟน้อยกว่ามาก

ชั้นที่สร้างทับ Bitcoin เพื่อให้โอนเร็วและค่าธรรมเนียมถูกลง

Lightning เป็นเลเยอร์ 2 ที่เปิดช่องทางชำระเงินระหว่างกัน ทำให้จ่ายยอดเล็กๆ ได้แทบจะทันทีและค่าธรรมเนียมต่ำมาก แล้วค่อยไปสรุปยอดลงบล็อกเชนหลักทีเดียว

เศษเหรียญที่ยังไม่ถูกใช้ เปรียบได้กับธนบัตรแต่ละใบในกระเป๋า

Bitcoin ไม่ได้เก็บเป็นยอดคงเหลือ แต่เก็บเป็นก้อนเงินที่ยังไม่ถูกใช้ เวลาโอนจะหยิบก้อนมาใช้ทั้งก้อนแล้วทอนกลับ เหมือนจ่ายแบงก์พันแล้วรับเงินทอน ยิ่งมีเศษก้อนเล็กเยอะ ธุรกรรมยิ่งใหญ่และค่าธรรมเนียมยิ่งแพง

Cold wallet เก็บกุญแจแบบไม่ต่อเน็ต จึงปลอดภัยจากการถูกแฮกออนไลน์มากกว่า

Hot wallet คือกระเป๋าที่เชื่อมอินเทอร์เน็ต สะดวกแต่เสี่ยงกว่า ส่วน cold wallet เช่นอุปกรณ์ฮาร์ดแวร์เก็บกุญแจแบบออฟไลน์ เหมาะกับเงินก้อนที่ไม่ได้ใช้บ่อย

Ethereum

Gas เป็นศัพท์ของฝั่ง Ethereum ใช้วัดปริมาณงานที่สัญญาอัจฉริยะกิน ส่วน Bitcoin เรียกค่าธรรมเนียมตรงๆ และคิดจากขนาดข้อมูลเป็น sat/vB

แบบสปอตถือ Bitcoin จริงไว้หนุนหลัง ส่วนฟิวเจอร์สถือสัญญาซื้อขายล่วงหน้า

ETF สปอตต้องไปซื้อ Bitcoin จริงมาเก็บตามเงินที่ไหลเข้า จึงกระทบอุปสงค์จริงในตลาด ส่วนแบบฟิวเจอร์สถือเป็นสัญญาที่อ้างอิงราคา ไม่ได้ซื้อเหรียญจริง

ราคา × จำนวนเหรียญที่หมุนเวียนอยู่

เหรียญราคาถูกไม่ได้แปลว่า “ยังขึ้นได้อีกเยอะ” เพราะถ้ามีจำนวนเหรียญมหาศาล มูลค่าตลาดอาจใหญ่กว่าเหรียญที่ราคาต่อหน่วยสูงกว่าเสียอีก ต้องดูมูลค่าตลาดเป็นหลัก ไม่ใช่ราคาต่อเหรียญ

ทยอยซื้อด้วยจำนวนเงินเท่าเดิมเป็นงวดๆ ไม่ว่าราคาจะเป็นเท่าไร

DCA ตัดปัญหาการเดาจังหวะตลาดออกไป เพราะซื้อสม่ำเสมอด้วยยอดคงที่ ได้ของแพงบ้างถูกบ้างเฉลี่ยกันไป ข้อดีคือทำได้จริงในทางปฏิบัติ ไม่ได้แปลว่าจะกำไรเสมอ

อารมณ์โดยรวมของตลาด ตั้งแต่กลัวจัดถึงโลภจัด

ดัชนีให้คะแนน 0 ถึง 100 โดยรวมความผันผวน โมเมนตัม โซเชียล และปัจจัยอื่นเข้าด้วยกัน ใช้ดูบรรยากาศตลาดได้ แต่ไม่ใช่สัญญาณซื้อขายในตัวมันเอง

เหรียญยังอยู่ในรายการ แต่ถูกระงับการซื้อขาย จึงเข้าออกไม่ได้จริง

สถานะแบบนี้ต่างจากการไม่มีเหรียญเลย คือมีชื่ออยู่แต่เทรดไม่ได้ มักเกิดกับเหรียญที่ติดข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับดูแล ถ้าไม่สังเกตอาจเข้าใจผิดว่าซื้อขายได้ตามปกติ

ที่อยู่รูปแบบใหม่ (bech32) ที่ใช้กับ SegWit ค่าธรรมเนียมมักถูกกว่า

ที่อยู่ยุคแรกขึ้นต้นด้วย 1 ต่อมาเป็น 3 และปัจจุบันคือ bc1 ซึ่งทำให้ธุรกรรมมีขนาดเล็กลงจึงเสียค่าธรรมเนียมน้อยกว่า ส่วน bc1p เป็นรูปแบบของ Taproot

พาดหัวข่าวหนังสือพิมพ์ The Times วันที่ 3 มกราคม 2552 เรื่องการอุ้มธนาคาร

ข้อความคือพาดหัว “Chancellor on brink of second bailout for banks” ทำหน้าที่สองอย่างพร้อมกัน คือพิสูจน์ว่าบล็อกไม่ได้ถูกสร้างก่อนวันนั้น และประกาศจุดยืนต่อระบบธนาคารที่ต้องพึ่งการอุ้มจากรัฐ

แยกลายเซ็นออกจากตัวธุรกรรม แก้ปัญหา transaction malleability และเพิ่มพื้นที่ในบล็อก

การย้ายลายเซ็นออกไปไว้ส่วนแยกทำให้รหัสอ้างอิงธุรกรรมไม่ถูกดัดแปลงระหว่างรอยืนยันอีกต่อไป ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ทำให้ Lightning Network เกิดขึ้นได้ และยังทำให้ใส่ธุรกรรมต่อบล็อกได้มากขึ้นด้วย

ทำให้ธุรกรรมที่มีเงื่อนไขซับซ้อนดูเหมือนธุรกรรมธรรมดา และประหยัดพื้นที่ขึ้น

Taproot นำลายเซ็นแบบ Schnorr มาใช้ ทำให้รวมหลายลายเซ็นเป็นอันเดียวได้ ผลคือกระเป๋าหลายลายเซ็นหรือสัญญาที่มีเงื่อนไขจะดูไม่ต่างจากการโอนธรรมดาเลย ได้ทั้งความเป็นส่วนตัวและค่าธรรมเนียมที่ถูกลง

เป็นตัวเลขที่นักขุดเปลี่ยนไปเรื่อยๆ เพื่อหาค่าแฮชที่เข้าเงื่อนไข

การขุดคือการลองเปลี่ยน nonce แล้วคำนวณแฮชซ้ำๆ จนได้ค่าที่เล็กกว่าเป้าหมายที่กำหนด ไม่มีทางลัด ต้องเดาไปเรื่อยๆ ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า proof of work

ย้อนธุรกรรมของตัวเองเพื่อใช้เหรียญซ้ำ และกันไม่ให้ธุรกรรมบางรายการเข้าบล็อก

ผู้ที่คุมพลังขุดเกินครึ่งสามารถสร้างสายบล็อกที่ยาวกว่าเพื่อกลับรายการของตัวเองได้ แต่ยังทำสองอย่างไม่ได้เด็ดขาด คือเสกเหรียญเกินเพดาน และเซ็นโอนเหรียญของคนอื่น เพราะทั้งสองอย่างต้องใช้กุญแจส่วนตัว

รายได้ที่พลังขุด 1 TH/s ทำได้ต่อวัน

Hashprice รวมทุกตัวแปรไว้ในเลขเดียว ทั้งราคา Bitcoin รางวัลบล็อก ค่าธรรมเนียม และพลังขุดทั้งเครือข่าย จุดที่คนมักพลาดคือ hashprice ลดลงได้แม้ราคา Bitcoin จะขึ้น ถ้ามีคนเอาเครื่องมาขุดแข่งมากขึ้น

บอกว่ากินไฟกี่จูลต่อพลังขุดหนึ่งเทระแฮช ยิ่งต่ำยิ่งดี

J/TH คือประสิทธิภาพพลังงาน เครื่องที่ต่ำกว่าจะได้พลังขุดเท่ากันโดยจ่ายค่าไฟน้อยกว่า สำหรับประเทศที่ค่าไฟแพงอย่างไทย ตัวเลขนี้สำคัญกว่าพลังขุดดิบเสียอีก

ราคาปัจจุบัน หารด้วยค่าเฉลี่ยราคา 200 วัน

เป็นการวัดว่าราคาตอนนี้ห่างจากค่าเฉลี่ยระยะยาวแค่ไหน ค่าสูงมากมักตรงกับช่วงที่ตลาดร้อนจัด ค่าต่ำมากมักตรงกับช่วงตลาดหมี แต่เป็นเพียงบริบท ไม่ใช่สัญญาณซื้อขาย

มูลค่าตลาด เทียบกับมูลค่าธุรกรรมที่เกิดบนเครือข่าย

คนมักเปรียบ NVT กับค่า P/E ของหุ้น คือดูว่ามูลค่าเครือข่ายแพงไปไหมเมื่อเทียบกับการใช้งานจริงที่วัดจากมูลค่าที่โอนกันบนเชน

ส่งธุรกรรมใหม่ทับของเดิมที่ยังไม่ได้รับการยืนยัน โดยเพิ่มค่าธรรมเนียมให้สูงขึ้น

ถ้าตั้งค่าธรรมเนียมต่ำไปจนธุรกรรมค้างใน mempool สามารถส่งใหม่ด้วยค่าธรรมเนียมสูงกว่าเพื่อแซงคิวได้ ข้อควรรู้คือใช้ได้เฉพาะตอนที่ยังไม่ถูกยืนยัน และเปลี่ยนปลายทางหลังยืนยันแล้วไม่ได้

วิธีฝังข้อมูล เช่น รูปภาพ ลงไปบนซาโตชิแต่ละหน่วย

Ordinals ให้เลขลำดับกับซาโตชิแต่ละหน่วย แล้วผูกข้อมูลเข้าไปได้ ผลข้างเคียงที่คนใช้งานสัมผัสได้คือช่วงที่มีการฝังข้อมูลกันมาก บล็อกจะเต็มเร็วและค่าธรรมเนียมโอนแพงขึ้นชัดเจน

ปริมาณที่มีอยู่แล้ว เทียบกับปริมาณที่ผลิตใหม่ต่อปี

ยิ่งของที่มีอยู่เยอะเทียบกับที่ผลิตใหม่ ยิ่งถือว่าหายาก และ halving ทำให้อัตราส่วนนี้เพิ่มเป็นขั้นๆ ควรรู้ด้วยว่าโมเดลนี้ถูกวิจารณ์หนักเรื่องความแม่นยำในการทำนายราคา จึงไม่ควรใช้ตัดสินใจลงทุน

ความยากจะเพิ่มขึ้น ทำให้รายได้ต่อเครื่องของนักขุดลดลง

บล็อกออกเร็วแปลว่ามีพลังขุดเข้ามาเพิ่ม ระบบจึงเพิ่มความยากให้กลับไปใกล้ 10 นาที ผลคือนักขุดแต่ละรายได้ส่วนแบ่งน้อยลงทั้งที่ราคาไม่ได้เปลี่ยน

ค่าธรรมเนียมจากธุรกรรมเพียงอย่างเดียว

รางวัลบล็อกจะลดลงจนเหลือศูนย์ในราวปี 2683 หลังจากนั้นค่าธรรมเนียมจะเป็นรายได้ทางเดียวของนักขุด ซึ่งเป็นประเด็นที่ยังถกเถียงกันอยู่ว่าจะเพียงพอต่อการรักษาความปลอดภัยของเครือข่ายหรือไม่

ตรวจสอบกฎของเครือข่ายได้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องเชื่อข้อมูลจากคนอื่น

โหนดตรวจทุกกฎด้วยตัวเอง ทั้งเพดาน 21 ล้านและความถูกต้องของทุกธุรกรรม จุดที่คนสับสนบ่อยคือโหนดไม่ใช่เครื่องขุดและไม่ได้รับรางวัลบล็อก ประโยชน์คือความเป็นส่วนตัวและการไม่ต้องเชื่อใคร