🪙 UTXO ทำงานยังไง

UTXO คืออะไรแบบสั้นที่สุด

UTXO ย่อมาจาก Unspent Transaction Output แปลตรงตัวว่า “ขาออกของธุรกรรม ที่ยังไม่ถูกใช้” พูดง่ายๆ คือก้อนเงินที่ยังไม่ได้ใช้ในกระเป๋าคุณ Bitcoin ไม่ได้เก็บยอดคงเหลือเป็นตัวเลขเดียวเหมือนบัญชีธนาคาร แต่เก็บเป็นก้อนแยกกันเหมือนธนบัตรในกระเป๋าสตางค์ — ยอดที่แอปแสดงคือผลรวมของก้อนพวกนั้น

ทำไมโอนแล้วมีเงินส่งกลับหาตัวเอง

เพราะแต่ละก้อนใช้ได้ทั้งก้อนเท่านั้น แบ่งครึ่งไม่ได้ ถ้าคุณมีก้อน 0.05 BTC แล้วต้องจ่าย 0.02 BTC ระบบต้องใช้ก้อน 0.05 ทั้งก้อน แล้วสร้างขาออกสองทาง คือ 0.02 ไปหาผู้รับ และที่เหลือทอนกลับมาหาคุณเป็นก้อนใหม่ เหมือนยื่นแบงก์พันจ่ายค่าข้าว 400 แล้วรับทอน 600

ยอดที่วิ่งกลับเข้ากระเป๋าตัวเองจึงไม่ใช่ความผิดปกติและไม่ใช่การถูกแฮก — เรียกว่า change output และปกติกระเป๋าจะส่งไปที่ที่อยู่ใหม่ของคุณเองเพื่อความเป็นส่วนตัว ทำให้ดูเหมือนเป็นคนอื่นทั้งที่เป็นเรา

ค่าธรรมเนียมคิดยังไงกันแน่

จุดที่คนพลาดกันบ่อยที่สุด: ธุรกรรม Bitcoin ไม่มีช่อง “ค่าธรรมเนียม”ค่าธรรมเนียมคือส่วนต่างระหว่างขาเข้ากับขาออกเฉยๆ นักขุดเก็บส่วนที่เหลือไปเอง

และมันคิดตามขนาดข้อมูล ไม่ใช่จำนวนเงิน โอนหมื่นบาทกับสิบล้านบาทเสียเท่ากันได้ ถ้าธุรกรรมขนาดเท่ากัน โดยแต่ละก้อนที่หยิบมาใช้เพิ่มขนาดราว 68 vB และแต่ละขาออกเพิ่มราว 31 vB — ลองปรับดูในเครื่องมือด้านบนได้เลยว่าต่างกันแค่ไหน (อยากดูอัตราปัจจุบันแบบละเอียด ดูที่ หน้าค่าธรรมเนียม)

ทำไมเศษเหรียญเล็กๆ ถึงเป็นปัญหา

ทุกครั้งที่รับเงินทอนหรือรับยอดเล็กๆ กระเป๋าคุณจะมีก้อนเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ วันที่ต้องจ่ายก้อนใหญ่ ระบบอาจต้องรวมหลายก้อนมาใช้พร้อมกัน ทำให้ธุรกรรมใหญ่และแพงขึ้นมาก ก้อนที่เล็กกว่า 294 sats ถือเป็น “ฝุ่น” (dust) ที่ค่าธรรมเนียมในการใช้มัน แพงกว่ามูลค่าของมันเอง จนแทบใช้ไม่ได้จริง

นักขุดและกระเป๋าที่ดีจะพยายามเลี่ยงการสร้างฝุ่น — ในเครื่องมือด้านบน ถ้าเงินทอนออกมาน้อยกว่าเกณฑ์นี้ ระบบจะยกให้เป็นค่าธรรมเนียมแทนการสร้างก้อนใหม่ ซึ่งเป็นพฤติกรรมเดียวกับกระเป๋าจริง

ตัวเลขในหน้านี้เชื่อถือได้แค่ไหน

ขนาดธุรกรรมใช้สูตรมาตรฐานของที่อยู่แบบ bech32 (P2WPKH) ซึ่งเป็นรูปแบบที่ใช้กันทั่วไป ตอนนี้ — ธุรกรรมแบบ 1 ขาเข้า 2 ขาออกได้ 141 vB ซึ่งตรงกับของจริงบนเครือข่ายพอดี ส่วนอัตราค่าธรรมเนียมตั้งต้นดึงสดจาก mempool.space ทุก 5 นาที ทั้งหมดคำนวณในเบราว์เซอร์ของคุณเอง ไม่มีการส่งข้อมูลออกไปไหน

อ่านแบบเป็นบทความต่อได้ที่ UTXO คืออะไร ทำไมโอน Bitcoin แล้วมีเงินส่งกลับหาตัวเอง · อยากเห็นภาพรวมว่าธุรกรรมเดินทางยังไงตั้งแต่ต้นจนเข้าบล็อก ลองเล่น บล็อกเชนทำงานยังไง · หรือดู คิวธุรกรรมจริงใน mempool ตอนนี้